Veri ve hesap dosyaları
Veri talep matrisi, kaynak kayıtları, kalite kontrol notları ve yeniden kullanılabilir hesap tabloları.
POLAR METEOROLOJİ · YEREL YÖNETİMLERE TEKNİK DANIŞMANLIK
YİDEP danışmanlığı ve YİDEP hazırlama hizmeti
Belediyenizin yerel iklim değişikliği eylem planını; veri toplama, sera gazı envanteri, iklim risk ve kırılganlık analizi, azaltım ve uyum eylemleri ile izleme altyapısını birlikte tasarlayarak hazırlıyoruz. Polar Meteoroloji, mevcut bir planın güncellenmesinden yeni bir YİDEP hazırlama sürecine kadar ihtiyaca göre kapsamlandırılan teknik danışmanlık sunar.
İklim değişikliği müdürlükleri, çevre koruma birimleri, strateji geliştirme ekipleri, su ve kanalizasyon idareleri ve ilgili il idareleriyle çalışmanın başlangıcında ortak bir veri ve sorumluluk planı oluşturuyoruz. Hangi analizin yapılacağını, kurumdan hangi girdilerin beklendiğini ve her iş paketinin hangi dosyalarla teslim edileceğini başlangıçta tanımlıyoruz.
Harita ve analizler
İklim tehlikeleri, maruziyet ve kırılganlık katmanları; yöntem, çözünürlük ve belirsizlik açıklamaları.
Uygulanabilir eylem planı
Sorumlu birim, uygulama dönemi, izleme göstergesi ve ön maliyet bilgisiyle hazırlanan eylem kartları.
KAPSAM · VERİ · EYLEM · İZLEME
Yerel iklim değişikliği eylem planı hazırlama
Yerel iklim değişikliği eylem planı hazırlama çalışmasına; idari sınırların, referans yılın, mevcut planların ve veri sahiplerinin belirlenmesiyle başlıyoruz. Kurum kayıtları ile meteorolojik gözlem, uydu ve iklim modeli verilerini amaca uygun ölçekte değerlendiriyoruz. Veri eksikleri ve varsayımlar görünür biçimde kayıt altına alınarak planın sonraki güncellemeleri için izlenebilir bir temel kuruluyor.
Azaltım bölümünde emisyon kaynakları ve uygulanabilecek müdahaleler; uyum bölümünde ise değişen iklim koşullarının insanlara, altyapıya, ekosistemlere ve belediye hizmetlerine etkileri incelenir. Teknik bulguları kurum görüşleriyle birlikte değerlendirerek eylemleri öncelik, uygulanabilirlik ve izlenebilirlik açısından sıralıyoruz. Planın belediyenin stratejik planı, yatırım programı ve veri güncelleme düzeniyle ilişkilendirilmesine destek veriyoruz.
Belediyeye hangi çıktıları teslim ediyoruz?
- Mevcut durum ve veri boşluğu değerlendirmesi; kurum bazlı veri talep ve sorumluluk matrisi.
- Envanter hesap dosyaları, kaynak listesi ve yöntem açıklamaları.
- İklim risk ve kırılganlık değerlendirmesi ile uygun ölçekte harita katmanları.
- Azaltım ve uyum eylem kartları; göstergeler, sorumlular ve uygulama takvimi.
- Ana plan, teknik ekler, kurum görüş ve revizyon kayıtları; devir ve eğitim içerikleri.
Dosya formatları, harita çözünürlüğü, çalıştay sayısı, güncelleme dönemi ve E-YİDEP teknik aktarım kapsamı teklif aşamasında netleştirilir. Resmî karar ve onay süreçleri ilgili idareler tarafından yürütülür.
Veri gereksinimlerini inceleyin · Önerilen iş programını görün · Teknik teslim paketlerini inceleyin
SÜRDÜRÜLEBİLİR ENERJİ VE İKLİM EYLEM PLANI
SECAP danışmanlığı
SECAP danışmanlığı kapsamında belediyenin sürdürülebilir enerji ve iklim hedeflerini; referans sera gazı envanteri, iklim risk ve kırılganlık değerlendirmesi, azaltım ve uyum eylemleri ile birlikte ele alıyoruz. Çalışmanın kapsamını belediyenin taahhütleri, önceki raporları ve seçilen raporlama çerçevesine göre belirliyoruz. Enerji yoksulluğu değerlendirmesinin kapsamı da bu aşamada tanımlanır.
Binalar, ulaşım, belediye tesisleri ve ilgili diğer faaliyetler için enerji tüketimini ve emisyon kaynaklarını inceliyoruz. Enerji verimliliği, yenilenebilir enerji, ulaşım ve belediye hizmetlerine yönelik seçenekleri hesap dayanaklarıyla karşılaştırıyoruz. Sıcaklık stresi, su güvenliği ve aşırı yağış gibi yerel risklere karşı uyum eylemleri geliştiriyoruz.
Yeni plan, güncelleme ve YİDEP ile ilişkilendirme
Mevcut SECAP'ın referans yılı, sektör kapsamı, emisyon faktörleri, risk analizleri ve eylem ilerlemesini kontrol ediyoruz. Kullanılabilir verileri koruyup güncellenmesi gereken hesapları belirliyoruz. YİDEP, SECAP ve YUSEP çalışmalarının ortak girdilerini eşleştirirken her belgenin kapsamını ayrı değerlendiriyoruz; aynı verinin yeniden kullanılması bütün raporlama gerekliliklerinin karşılandığı anlamına gelmez.
Teslim kapsamı: Referans ve izleme envanteri hesapları, risk değerlendirmesi, eylem listeleri, göstergeler ve raporlama tabloları. MyCovenant için veri hazırlığı ve teknik aktarım desteği, yetkilendirme ve sistem gereksinimlerine göre kapsamlandırılır.
Yöntem kaynağı: EU Covenant of Mayors planlama rehberleri.
FAALİYET VERİSİNDEN İZLENEBİLİR EMİSYON HESABINA
Belediye sera gazı envanteri
Belediye sera gazı envanteri hazırlarken önce belediye teşkilatının kendi faaliyetlerine ait kurumsal envanter ile il veya ilçe sınırındaki faaliyetleri kapsayan kent ölçekli envanteri ayırıyoruz. Belediye binalarının ve araçlarının emisyonlarını hesaplamak, kentin bütün emisyon kaynaklarını değerlendirmekle aynı çalışma değildir. Planın amacı ve seçilen çerçeveye göre sınırlar ile sektör kapsamı birlikte belirlenir.
Elektrik, yakıt ve doğal gaz tüketimleri; ulaşım faaliyetleri, atık ve atık su kayıtları ile kapsamın gerektirdiği diğer faaliyet verileri için kurum bazlı veri şablonları hazırlıyoruz. Birim dönüşümleri, dönem uyumu, mükerrer kayıtlar ve veri boşluklarını kontrol ediyoruz. Kullanılan emisyon faktörlerinin kaynağını ve yılını kaydederek sonuçları CO₂ eşdeğeri cinsinden raporluyoruz.
Hesap dosyası, veri kalitesi ve güncelleme
Hangi faaliyetin hangi katsayıyla hesaplandığı, eksik veriye nasıl yaklaşıldığı ve sonuçların hangi sınırlara sahip olduğu teknik ekte açıklanır. Teslim paketine faaliyet verisi tabloları, hesap yöntemleri, faktör kaynakları, sektör kırılımları ve kalite kontrol notları dahil edilir. İzleme dönemlerinde karşılaştırma yapılabilmesi için kapsam değişiklikleri ve gerekirse referans yılın yeniden hesaplanmasına ilişkin kararlar kayıt altına alınır.
Kurum ve kent ölçeği için uygun yaklaşım, proje başlangıcında belirlenir; GPC, IPCC veya Covenant of Mayors gereksinimleri çalışma amacına göre değerlendirilir. Envanter hazırlama hizmeti ile bağımsız doğrulama veya belgelendirme süreçleri teklif kapsamında ayrıca tanımlanır.
Kurumlara göre örnek veri talep matrisini açın · Envanter çalışmasının kapsamını görüşün
TEHLİKE · MARUZİYET · KIRILGANLIK
İklim risk ve kırılganlık analizi
İklim risk ve kırılganlık analizi, bir bölgede hangi meteorolojik tehlikelerin görülebileceğinin ötesinde; bu olaylardan kimlerin, hangi yapıların ve hangi hizmetlerin etkilenebileceğini inceler. Polar Meteoroloji, geçmiş olay kayıtları ve iklim projeksiyonlarını nüfus, arazi kullanımı, altyapı, hizmet kapasitesi ve yerel kurum verileriyle birlikte değerlendirir.
Aşırı sıcaklık, şiddetli yağış, kuraklık ve yerel koşullara uygun diğer tehlikeler için göstergeler belirliyoruz. Referans dönem ve gelecek zaman dilimlerini, senaryoları, veri çözünürlüğünü ve model belirsizliklerini açıklıyoruz. Kentsel ısı adası analizlerinde yüzey sıcaklığı ile hava sıcaklığını; yağış tehlikesi değerlendirmesinde ise meteorolojik analiz ile ayrıntılı hidrolik taşkın modellemesini ayrı ele alıyoruz.
Risk haritasından uyum yatırımına
Tehlike katmanlarını hassas nüfus grupları, sağlık ve sosyal hizmetler, ulaşım, su altyapısı ve kritik tesislerle eşleştiriyoruz. Mahalle veya havza gibi değerlendirme birimleri, mevcut verinin desteklediği ölçeğe göre seçilir. Öncelikli bölgeleri gerekçeleriyle raporlayarak gölgeleme, serin alanlar, su verimliliği, erken uyarı ve hizmet sürekliliği gibi uyum seçeneklerine bağlarız.
Teslim kapsamı: Gösterge ve yöntem sözlüğü, tehlike ve maruziyet katmanları, kırılganlık değerlendirmesi, risk önceliklendirme tabloları, haritalar ve uyum önerileri. Göstergelerin ağırlıkları, veri boşlukları ve değerlendirme sınırları teknik raporda açıklanır.
Şehir iklimi, kentsel ısı adası ve taşkın riski çözümlerimiz
01 / AMAÇ VE KURUMSAL SORUMLULUK
İl ölçeğinde bütüncül iklim planlaması
Türkiye’nin 81 iline yönelik bu hizmet çerçevesi; sera gazı emisyonlarının azaltımını, iklim değişikliğine uyumu ve izleme süreçlerini birlikte ele almaktadır. İdari sorumluluklar ile teknik danışmanlık hizmetleri ayrı olarak tanımlanmıştır.
Kurumsal organizasyon
Vali koordinasyonunda ilgili kurumların katılımının sağlanması; hazırlıktan sorumlu idarelerin, belediye koordinasyon biriminin ve veri sorumlularının belirlenmesi.
Veri temini ve paylaşımı
Resmî veri taleplerinin ilgili idare tarafından yürütülmesi; kurum yanıtlarının takibi, kullanım koşullarının düzenlenmesi ve teknik analiz girdilerinin teslimi.
Planın hazırlanması
İl profili, sera gazı envanteri, iklim risk değerlendirmesi, azaltım ve uyum hedefleri ile eylemlerin teknik kılavuz doğrultusunda hazırlanması veya hazırlatılması.
Kurumsal görüş ve karar
Sorumlu kurumların görüşlerinin alınması; taslak ve nihai planın İl İDKK’ye sunulması; kurulca talep edilen düzenlemelerin tamamlanması.
Kayıt ve kamuoyu paylaşımı
Karara bağlanan planın E-YİDEP’e girilmesi ve İklim Portal’da yayımlanması; teknik aktarım desteğinin idarenin yetkilendirmesiyle yürütülmesi.
Uygulama ve izleme
Eylemlerin görevli kurumlarca uygulanması; yıllık risk, envanter ve gerçekleşme kayıtlarının hazırlanması; kurul değerlendirmesi ve beş yıllık güncelleme.
Yasal dayanak: Yönetmelik md. 5–8 ve 10–14. Veri sorumlusu, paket kimliği ve teslim kontrolü gibi proje yönetimi düzenlemeleri, hizmetin yürütülmesine yönelik teknik önerilerdir. YİDEP Yönetmeliği ↗
02 / YASAL ÇERÇEVE
Yasal yükümlülükler ve teknik hizmet ilişkisi
Temel dayanak: 7552 sayılı İklim Kanunu md. 7 ve 4 Ağustos 2026 tarihli, 33330 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan YİDEP Yönetmeliği.
| Dayanak | İdare açısından anlamı | Üretilecek karşılık |
|---|---|---|
| Md. 5 | İl sınırlarının bütünü; azaltım ve uyum; katılımcılık, bilimsel yaklaşım ve adil geçiş. | Kapsam belgesi, paydaş planı, mevcut planlarla uyum tablosu. |
| Md. 6 | İl profili, iklim riskleri, sera gazı envanteri, hedefler ve eylemler. | Analiz raporları, haritalar ve eylem kartları. |
| Md. 6/ç | Her eylemde sorumlu kurum, uygulama dönemi, gösterge, bütçe ve olası finansman. | Kurum görüşleriyle kesinleştirilmiş uygulama matrisi. |
| Md. 7 | Vali koordinasyonunda hazırlık; İl İDKK kararı; sistem kaydı; beş yıllık güncelleme. | Taslak, görüş-cevap tablosu, nihai plan ve aktarım dosyası. |
| Md. 8 | Yıllık risk verisi, envanter ve gerçekleşme izlemesi. | Yıllık veri ve gösterge şablonları; uygulama dönemine ait izleme kayıtları. |
| Md. 9 | Başkanlık teknik kılavuzu ve çevrim içi sistemleri düzenler. | Proje başında yürürlükteki kılavuz/sistem alanlarıyla eşleştirme. |
| Md. 10–11 | Kurul, sekretarya, vali koordinasyonu ve kurumlara eylem bildirimi. | Kurul dosyası, karar ve bildirim süreci; resmî işlemler yetkili idarede. |
| Md. 12–14 | Hazırlık, veri paylaşımı, uygulama ve izlemede kurumsal görevler. | Kurum bazında veri ve sorumluluk matrisi. |
Mevzuat yükümlülüğüTeknik hizmet kapsamıTemsilî örnek
Uygulama usulleri Başkanlığın teknik kılavuzuyla belirlenir. Bu sunumdaki veri alanları, analiz ayrıntıları ve dosya biçimleri hizmet tasarımı önerileridir; güncel kılavuz ve idareye iletilen talimatlarla eşleştirilerek kesinleştirilecektir. Yönetmelik ↗
03 / KİM YETKİLİ?
İdari yapıya göre hazırlık ve koordinasyon
İlçe belediyeleri, bağlı kuruluşlar ve veri sahipleri her iki modelde de sürecin içindedir. Büyükşehir olmayan illerde il özel idaresi ortak hazırlık sorumluluğu üstlenir.
VALİ / Koordinasyon ve kurul başkanlığı
↓
BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ
İl sınırlarını kapsayan YİDEP’i hazırlar veya hazırlatır.
İl sınırlarını kapsayan YİDEP’i hazırlar veya hazırlatır.
İlçe belediyeleriBağlı kuruluşlarKamu kurumları ve veri sahipleri
Büyükşehir belediyesi bulunan illerde il özel idaresi, bu modelin ortak plan hazırlayıcısı olarak gösterilmez. İlçe belediyelerinin katılımı, her ilçe için ayrı bir YİDEP hazırlanması anlamına gelmez.
VALİ / Koordinasyon ve kurul başkanlığı
↓
İL BELEDİYESİ + İL ÖZEL İDARESİ
İl sınırlarının bütününü kapsayan ortak hazırlık.
İl sınırlarının bütününü kapsayan ortak hazırlık.
İlçe belediyeleriKırsal hizmet birimleriKamu kurumları ve veri sahipleri
Büyükşehir belediyesi bulunmayan illerde il belediyesi ve il özel idaresi planı birlikte hazırlar veya hazırlatır. Risk ve envanter girdileri birlikte toplanır. Kurula sunum, E-YİDEP/İklim Portal kaydı ve izleme görevleri md. 13’te il belediyesi üzerinden tanımlanır.
| Aktör | Yetki ve görev | Teknik hizmetle ilişkisi |
|---|---|---|
| Vali | Kurumlar arası koordinasyonu sağlar; İl İDKK’ye başkanlık eder; karara bağlanan eylemleri sorumlularına bildirir. | Kurumsal çözüm gerektiren konular idare üzerinden koordinasyona taşınır. |
| İl İDKK | Taslağı değerlendirir, nihai planı karara bağlar, gerçekleşmeleri yılda en az bir kez değerlendirir. | Teknik sunum ve revizyon desteği danışmanlık kapsamında sağlanır; karar yetkisi İl İDKK’ye aittir. |
| Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü / Bakanlığın taşra teşkilatı | İl İDKK sekretaryasını yürütür; yıllık değerlendirme raporu ve kurul işlemlerini hazırlar. | Teknik rapor, ekler ve görüş-cevap dosyasıyla desteklenir. |
| Büyükşehir / il belediyesi | Planın hazırlatılması, kurula sunulması, sistem kaydı ve izleme sürecini yürütür. | Hizmeti yöneten ve veri teslimini koordine eden ana muhataptır. |
| İl özel idaresi | Büyükşehir olmayan illerde ortak hazırlık ve veri toplama; kendi eylemlerini uygulama. | Kırsal alan verileri ve kurumsal görüşler belediye ile ortak akıştan gelir. |
| İklim Değişikliği Başkanlığı | Teknik kılavuzu hazırlar ve günceller; E-YİDEP ve İklim Portal’ı kurar ve işletir. | Ulusal yöntem ve sistem gerekliliklerinin belirleyicisidir. |
İl İDKK sekretaryası ile belediyenin proje koordinasyon işlevi ayrı kurumsal sorumluluklardır. Md. 9–13 ↗
04 / KURUMSAL KATILIM
Kurul yapısı ve paydaş katılımı
Mevzuatın kurul yapısı ile proje için gerekli geniş paydaş ağı birlikte ele alınır.
İl İDKK’nin mevzuatta sayılan üyeleri
Vali başkanlığında; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği; Aile ve Sosyal Hizmetler; Çalışma ve Sosyal Güvenlik; Enerji ve Tabii Kaynaklar; Kültür ve Turizm; Millî Eğitim; Sağlık; Sanayi ve Teknoloji; Tarım ve Orman; Ulaştırma ve Altyapı bakanlıklarının varsa il veya bölge teşkilat müdürleri; AFAD, DSİ, İller Bankası, kalkınma ajansları, varsa bölge kalkınma idaresi, Karayolları, MGM, OGM, DKMP ve TÜİK’in varsa il veya bölge teşkilat müdürleri yer alır.
Büyükşehirlerde büyükşehir ve ilçe belediye başkanları; diğer illerde il ve ilçe belediye başkanları ile il özel idaresi genel sekreteri; ticaret ve sanayi odaları başkanları da yapı içindedir. Konusuna göre valinin davetiyle meslek kuruluşları, STK’lar ve üniversitelerin karar alma yetkisi bulunan temsilcileri katılır. Teşkilatı bulunmayan bakanlıkların temsili md. 10/1’deki usulle sağlanır.
Enerji kuruluşları, OSB’ler ve özel işletmelerin katılımı
Bu kuruluşların veri sağlaması ile oy hakkı bulunan kurul üyesi olması ayrı değerlendirilir. Vali, gerekli gördüğü kamu kurumlarını, özel sektör temsilcilerini ve uzmanları oy hakkı olmadan toplantıya davet edebilir. Çalışma grupları da kurulabilir. Veri paylaşımı md. 14/2 kapsamında ilgili mevzuat hükümleri gözetilerek yürütülür. Elektrik veya gaz şirketlerinin belediye iştiraki olduğu varsayılmaz.
Kurulun çalışma ve karar usulü
Kurul, üye tam sayısının en az üçte ikisiyle toplanır; kararlar açık oylamayla üye tam sayısının en az üçte ikisiyle alınır. Hazırlık sürecindeki karar toplantısının tarihi en az bir ay önce sekretarya tarafından üyelere bildirilir. Hazırlık ve uygulama dönemlerinde yönetmelikteki asgari toplantı hükümleri uygulanır. Belediye teknik çalıştayları bu resmî toplantıların yerine geçmez.
Md. 10 ve 14 ↗ · Kurumların fiilî temsil listesi Valilik ve sekretarya tarafından kesinleştirilir.
05 / KURUM BAZINDA VERİ GEREKSİNİMLERİ
Veri talep ve temin matrisi
Resmî talepler, kurum takibi ve veri temini ilgili idarenin sorumluluğunda yürütülür. Teslim edilen verilerin düzenlenmesi, ön işlenmesi ve teknik değerlendirmesi danışmanlık hizmeti kapsamında gerçekleştirilir.
YASAL ÇERÇEVE: MD. 6 VE 14TABLO: TEKNİK VERİ TALEP ÖNERİSİ
Veri sahipleri, kurumsal teşkilat ve faaliyet alanına göre kesinleştirilir. Aşağıdaki kuruluş adları otomatik kurul üyeliği veya her veri için münhasır yetki anlamına gelmemektedir. Talep kapsamı; seçilen yöntem, veri yeterliliği ve geçerli teknik kılavuz esas alınarak belirlenir.
| Alan ve veri sahibi | Talep edilecek veri | İdarenin temin yöntemi | Teknik değerlendirme / çıktı |
|---|---|---|---|
| EnerjiElektrik dağıtım şirketi / ilgili tedarik ve şebeke kuruluşları | Hesap yılı ve abone/ekonomik sektör bazında elektrik tüketimi; mümkünse ilçe kırılımı, bağlantı düzeyi ve kapsam açıklaması. Dağıtık üretim varsa ayrıca belirtilmesi. | Dağıtım ve tedarik verilerinin kapsamı karşılaştırılarak belediyece resmî talep oluşturulması; mükerrer tüketimin önlenmesi ve kWh/MWh biriminin belirtilmesi. | Sabit enerji hesabı; sektör eşleştirmesi; çifte sayım kontrolü. |
| EnerjiDoğal gaz dağıtım şirketi | Konut, ticaret, sanayi ve diğer kullanımların yıllık miktarı; varsa ilçe kırılımı; hacim/enerji birimi ve koşulları. | Yıl, sektör ve hizmet alanı belirtilerek resmî talep iletilmesi; Sm³/Nm³/kWh birimi, referans koşulları ve varsa ısıl değer bilgisinin alınması. | Yakıt dönüşümü, emisyon hesabı, yoğun tüketim sektörlerinin analizi. |
| EnerjiBelediye emlak, mali hizmetler ve tesis birimleri | Bina/tesis envanteri, enerji faturaları, kullanım alanı, yenilemeler, güneş enerjisi üretimi. | Tesis kodu ile fatura, sayaç, alan ve kullanım bilgilerinin birlikte teslim edilmesi; il toplamıyla mükerrerliğin açıklanması. | Kurumsal alt envanter; enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji seçenekleri. |
| Enerjiİlgili enerji kuruluşları, yetkili kamu birimleri ve yakıt tüketim/satış verisi sahipleri | Kömür, LPG, akaryakıt ve diğer yakıtların kullanım miktarı; sektör, yıl ve coğrafi kapsam. | Tüketim verisine öncelik verilmesi; satış verisi kullanılması hâlinde il içi tüketimi temsil gücünün veri sahibi kurumdan teyit edilmesi. | Eksik yakıt kaynaklarının tamamlanması; faaliyet verisi belirsizlik kaydı. |
| UlaşımUlaşım dairesi, toplu taşıma işletmeleri ve belediye iştirakleri | Filo, yakıt türü/tüketimi, araç-km, yolcu-km, sefer, güzergâh; raylı sistem elektrik kullanımı. | İşletme, yıl, araç sınıfı, yakıt birimi ve hizmet coğrafyası tanımlı tabloların yetkili idare üzerinden temin edilmesi. | Ulaşım envanteri; filo dönüşümü, toplu taşıma ve erişilebilirlik eylemleri. |
| UlaşımKarayolları, trafik birimleri ve ilgili ulaşım kurumları | Trafik sayımları, yol ağı, araç türleri, ulaşım planları; hizmet kesintileri ve olay noktaları. | Sayım dönemi, yol kesimi, yöntem ve kapsam açıklamasıyla ilgili kurumdan veri alınması. | Trafik verisinin tutarlılık kontrolü; güzergâh riskleri ve emisyon senaryoları. |
| UlaşımDHMİ, ilgili havalimanı/liman/demiryolu işletmeleri ve yetkili ulaşım birimleri | Uçuş, gemi ve tren faaliyetleri; enerji/yakıt; tesis sınırları ve hareket türleri. | Yalnızca ilde bulunan ve hesap kapsamına alınan faaliyetler için talep oluşturulması; hareket türleri ve coğrafi sınırların açıklanması. | Kılavuzun kapsadığı faaliyetler için hesap ve kritik bağlantı analizi. |
| Atık ve suAtık yönetimi birimleri, birlikler ve tesis işletmeleri | Atık miktarı/bileşimi, bertaraf/geri kazanım; depolama geçmişi; gaz toplama, yakma ve enerji geri kazanımı. | Tesisin hizmet alanı, il sınırını aşan atık akışları ve tartım/işletme kayıtlarının belediye veya yetkili birlik üzerinden temin edilmesi. | Atık sektörü hesabı; metan yönetimi ve atık azaltımı seçenekleri. |
| Atık ve suSu ve kanalizasyon idaresi / belediyenin ilgili birimi | İçme suyu kaynakları, temin miktarı, kayıp ve kesinti kayıtları; atıksu debisi, arıtma tipi, BOİ/KOİ, azot yükü, çamur, enerji ve süreç bilgileri. | İlgili hesap yönteminin gerektirdiği parametrelerin tesis bazında istenmesi; ölçüm birimleri ve dönemlerinin tanımlanması; şebeke/tesis katmanlarının izinli paylaşımı. | Atıksu emisyonları; su sürekliliği, taşkın ve altyapı kırılganlığı. |
| Atık ve suDSİ, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü ve ilgili havza/sulama kuruluşları | Mevcut taşkın ve kuraklık yönetim planları, su kaynakları, akım ve işletme kayıtları; taşkın haritaları, sulama ve koruma tesisleri. | Mevcut onaylı plan, harita ve raporların sürüm, ölçek ve kullanım koşullarıyla birlikte ilgili idarece alınması. | Mevcut taşkın/su bilgisi ile iklim göstergelerinin birleştirilmesi. |
| İklim ve afetMGM | Sıcaklık, yağış ve gerekli meteorolojik seriler; istasyon metaverisi, olay kayıtları, mevcut projeksiyonlar. | Gerekli değişken, dönem, zaman adımı ve istasyon metaverisi belirtilerek ilgili idare tarafından temin edilmesi; kullanım koşullarının kayıt altına alınması. | Kalite kontrolü, iklim normalleri, eğilimler ve uç olay göstergeleri. |
| İklim ve afetAFAD, itfaiye ve belediye afet birimleri | İRAP, afet/hasar ve müdahale kayıtları, kapanan yollar, taşkın/sıcaklık etki noktaları. | Olay tarihi, konum, tür, etkilenen hizmet ve mevcut kayıp bilgilerinin ortak tablo düzeninde temin edilmesi. | Geçmiş olaylarla risk bulgularının karşılaştırılması; kritik hizmet öncelikleri. |
| İklim ve afetİdarenin sağlayacağı yeniden analiz, projeksiyon ve uydu veri paketleri | Analiz için seçilen gözlem tamamlayıcı yeniden analiz, iklim projeksiyonu ve uydu/arazi örtüsü ürünleri; senaryo, dönem, çözünürlük ve lisans bilgileri. | Teknik özelliklerin danışmanlık kapsamında tanımlanması; gerekli veri paketlerinin indirme, lisans veya satın alma işlemleri dâhil idarece temin edilmesi. | Ön işleme, gözlem karşılaştırması, senaryo/belirsizlik analizi ve haritalar. |
| Tarım ve doğaTarım ve Orman il/bölge birimleri, ziraat odaları, sulama birlikleri | Ürün/ekili alan/verim, sulama, hayvan türü ve sayısı, gübre yönetimi, tarımsal girdi kullanımı; kuraklık, don ve üretim kayıpları. | Yıl, il/ilçe ve üretim sistemi tanımlarıyla yetkili kurumlardan veri alınması; çakışan kayıtların açıklanması. | Kılavuz kapsamına uygun tarımsal emisyonlar; ürün ve su hassasiyeti analizi. |
| Tarım ve doğaOGM, DKMP, ilgili tarım/orman birimleri ve koruma alanı veri sahipleri | Orman/mera/sulak alan, yangın geçmişi, korunan alanlar, habitatlar ve arazi değişimleri. | Coğrafi katmanların ve ilgili envanter tablolarının dönem, yöntem ve kullanım izniyle birlikte temin edilmesi. | Ekosistem riskleri; uygun yöntemle yutak/değişim değerlendirmesi. |
| SanayiSanayi ve Teknoloji birimleri, OSB yönetimleri, ticaret ve sanayi odaları | Tesis ve üretim yapısı, yakıt/elektrik tüketimi, uygun süreç ve ürün kullanımı verileri; su gereksinimi, kesinti ve tedarik bağımlılıkları. | Enerji kaynaklı emisyonlarla süreç/ürün kullanımı kaynaklarının ayrıştırılmasına uygun veri talebi; ticari gizlilik ve kurumsal paylaşım yetkisinin gözetilmesi. | Sanayi enerji/süreç ayrımı; üretim ve hizmet sürekliliği riskleri. |
| Mekânsal ve sosyalİmar, CBS, emlak ve şehircilik birimleri | İdari sınırlar, imar/çevre düzeni planları, yapı ve arazi kullanımı, kritik tesisler, mevcut etütler. | Koordinat sistemi, sınır/geometri sürümü ve veri sözlüğüyle düzenlenebilir coğrafi katmanların teslim edilmesi. | Mekânsal veri tabanı, maruziyet analizi ve planlarla eylem eşleştirmesi. |
| Mekânsal ve sosyalTÜİK ve belediye istatistik birimleri | Nüfus, yaş, hane, sosyoekonomik göstergeler; sektörel ekonomik veri. | Resmî istatistik tablolarının referans yılı, idari sınır ve gizlilik koşullarıyla birlikte temin edilmesi. | İl profili, hassasiyet göstergeleri, kişi başı değerler ve senaryo girdileri. |
| Mekânsal ve sosyalSağlık, Aile ve Sosyal Hizmetler, belediye sosyal hizmetleri | Hassas grupların toplulaştırılmış dağılımı; sağlık tesisleri, hizmet kapasitesi ve iklimle ilişkili etkiler. | Kişi bazlı sağlık verisi talep edilmeden, anonim veya yeterli ölçekte toplulaştırılmış kayıtların yetkili kurumdan alınması; erişim ve paylaşım koşullarının belirlenmesi. | Sıcaklık ve sağlık kırılganlığı; sosyal destek ve erişim eylemleri. |
| Mekânsal ve sosyalMillî Eğitim, Kültür ve Turizm birimleri | Okullar, kültürel varlıklar, turizm tesisleri; kapasite, konum ve hizmet kesintisi bilgisi. | Tesis kodu, konum, kapasite, kullanım dönemi ve mevcut etki kayıtlarının ilgili idare tarafından toplanması. | Eğitim/turizm/kültürel miras için risk ve uyum önerileri. |
| Yönetişimİlçe belediyeleri; büyükşehir olmayan illerde il özel idaresi | Yerel tesis, enerji, atık, yol, su, kırsal hizmet, sorun noktası ve yatırım programları. | Ortak şablon üzerinden ilçe ve kırsal hizmet kayıtlarının birleştirilmesi; görev ve hizmet alanlarının doğrulanması. | İlçe/kırsal girdilerin il planında bütünleştirilmesi. |
| Yönetişimİller Bankası, kalkınma ajansı, varsa bölge kalkınma idaresi, mali hizmetler | Mevcut proje havuzu, yatırım programı, ön maliyetler, uygun finansman olanakları. | Yatırım programları, ön maliyet dayanakları ve finansman koşullarının yetkili kurumlardan güncel sürümleriyle alınması. | Eylem bütçesi, olası finansman eşleştirmesi ve önceliklendirme. |
| YönetişimÇalışma/istihdam birimleri, üniversiteler, meslek odaları ve STK’lar | İstihdam ve beceri etkileri, yerel çalışmalar, kırılgan grupların ihtiyaçları ve eylem görüşleri. | İdarece düzenlenen tematik toplantılar ve yazılı görüş süreci kapsamında belge ve değerlendirmelerin kayıt altına alınması. | Adil geçiş değerlendirmesi; bilimsel/yerel bulguların plana işlenmesi. |
| Mekânsal ve sosyalPark ve bahçeler, yeşil alan ve ilgili bakım birimleri | Yeşil alan envanteri, ağaç varlığı, sulama/bakım bilgileri; mevcut gölgeleme ve kamusal alanların dağılımı. | Konum, alan, tür/örtü ve bakım dönemi bilgileriyle mevcut kayıtların idare tarafından birleştirilmesi. | Kentsel ısı, açık alan kullanımı ve doğa temelli uyum seçeneklerinin değerlendirilmesi. |
| İklim ve afetEnerji iletim/dağıtım ve haberleşme altyapısı işletmecileri | Kritik hizmet noktaları, iklim kaynaklı kesinti kayıtları, yedeklilik ve işletme kapasitesi; paylaşılabilir altyapı bilgileri. | Güvenlik ve ticari gizlilik gereklilikleri gözetilerek hizmet/alan düzeyinde toplulaştırılmış veri talep edilmesi. | Kritik altyapı bağımlılıkları ve hizmet sürekliliğine yönelik risk değerlendirmesi. |
| YönetişimÇevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ve ilgili Bakanlık birimleri | Kurul/sekretarya belgeleri, mevcut çevresel ve mekânsal planlama verileri, ilgili ulusal/yerel talimatlar ve paylaşılabilir sektör kayıtları. | Güncel belge sürümlerinin, yetkili muhatapların ve paylaşım koşullarının belediye tarafından teyit edilmesi. | Mevzuat ve plan uyum kontrolü; ilgili kayıtların analiz ve raporlamayla eşleştirilmesi. |
Her veri paketinde kaynak kurum, referans yılı, birim, coğrafi kapsam, üretim yöntemi, eksiklikler ve kullanım koşulları bulunmalıdır. Mevcut olmayan veriler sıfır kabul edilmez; alternatif yöntem ve belirsizlikler gerekçelendirilir. Yasal veri paylaşımı çerçevesi: Yönetmelik md. 14/2 ↗ ve İklim Kanunu md. 7/4 ↗.
06 / VERİ TEMİN VE TESLİM DÜZENİ
Kurumsal veri akışının yönetimi
Teknik veri gereksinimleri danışmanlık kapsamında tanımlanır. Resmî yazışma, kurum yanıtlarının takibi, veri edinimi ve kullanım izinleri ilgili idarece yürütülür.
Veri talep paketinin hazırlanması
İstenen değişkenler, dönemler, birimler, coğrafi ayrıntı ve dosya biçimleri tanımlanır. Kurum listesi, sorumlular ve teslim takvimi idarece kesinleştirilir.
Resmî taleplerin iletilmesi
Yetkili idare tarafından amaç, kapsam, hukuki dayanak, kullanım koşulları, yanıt kanalı ve teslim tarihi belirtilen talepler ilgili kurumlara iletilir.
Kurumsal yanıtların izlenmesi
Talep ve yanıtlar belediyenin takip çizelgesinde kayıt altına alınır. Eksik veya geciken yanıtlar ilgili idarece takip edilir; gerektiğinde Valilik koordinasyonundan yararlanılır.
Veri paketlerinin teslimi
Kaynak dosyalar korunarak metaveri, kurum açıklaması, kullanım koşulları ve resmî yazı referansıyla birlikte teknik ekibe teslim edilir.
Teknik uygunluk kontrolü
Birim, dönem, kapsam ve veri bütünlüğü incelenir. Tespit edilen eksikler idareye bildirilir; düzeltmelerin veri sahibi kurumdan temini idarece sağlanır.
Analiz girdilerinin kesinleştirilmesi
Kullanılacak veri sürümü, açık eksikler ve yöntem varsayımları kayıt altına alınır. Sonradan teslim edilen verilerin çıktı ve takvim üzerindeki etkileri değerlendirilir.
| Teslim metaverisi | Asgari açıklama |
|---|---|
| Kimlik ve sürüm | Veri paketi kodu, dosya adı, sürüm ve teslim tarihi. |
| Kaynak ve sorumluluk | Veriyi üreten kuruluş, yetkili birim ve yazışma referansı. |
| Zaman ve coğrafya | Referans yılı/dönemi, zaman adımı, il/ilçe/tesis sınırı. |
| Birim ve yöntem | Ölçüm/hesap birimi, kapsam tanımı, veri üretim yöntemi ve eksiklik açıklaması. |
| Mekânsal tanım | Koordinat sistemi, konum kalitesi ve sınır sürümü. |
| Kullanım koşulları | Analiz, raporlama, haritalama ve kamuoyu paylaşımına ilişkin izinler. |
Düzenlenebilir tablolar ve tanımlı coğrafi/iklim veri biçimleri esas alınır. Resmî yazı ve raporlar dayanak belge olarak saklanır. Taranmış belgelerden veri çıkarımı gerektiğinde doğrulama ve ek iş yükü ayrıca değerlendirilir.
07 / POLAR TEKNİK HİZMET İŞ AKIŞI
Akademik uzmanlıkla bütünleşik teknik üretim
YİDEP hazırlama hizmeti, alanında uzman akademisyenlerden oluşan kadro tarafından disiplinler arası bir çalışma düzeninde yürütülecektir. Teknik üretimin her aşaması tanımlı girdiler, kontrol ölçütleri ve somut teslimlerle ilişkilendirilecektir.
İDARE TARAFINDAN SAĞLANACAK GİRDİLER
Kurumsal veriler ve çalışma kapsamı
Resmî veri temini · Kullanım izinleri · Mevcut planlar · Kurum görüşleri
Alanında uzman akademisyen kadrosuYöntem seçimi, disiplinler arası değerlendirme ve teknik kalite kontrolü
Kapsam ve yöntem tasarımı
Mevzuat/kılavuz eşleştirmesi, analiz sınırları, veri sözlüğü ve teslim ölçütleri.
Çıktı: Başlangıç ve yöntem raporuVeri düzenleme ve ön işleme
Birim, zaman ve koordinat standardizasyonu; eksik, mükerrer ve tutarsız kayıtların kontrolü.
Çıktı: Analize hazır veri ve kalite kaydıAZALTIM
Envanter ve senaryo analizi
Sektörel hesaplar, emisyon faktörleri, yutak değerlendirmesi ve azaltım seçenekleri.
Çıktı: Hesap dosyaları ve senaryolarUYUM
İklim ve risk analizi
Geçmiş/gelecek iklim, tehlike, maruziyet, kırılganlık ve sektörel öncelikler.
Çıktı: Haritalar ve risk profilleriEylem ve izleme çerçevesi
Kurum görüşlerine dayalı hedef, sorumlu, takvim, bütçe, olası finansman ve gösterge tanımları.
Çıktı: Eylem kartları ve uygulama matrisiPlan yazımı ve teknik revizyon
YİDEP ana metni, yönetici özeti, teknik ekler ve kurum/kurul görüşlerinin işlenmesi.
Çıktı: Nihai plan ve revizyon kaydıYETKİLİ İDARİ SÜREÇİdarece sunum → İl İDKK değerlendirmesi ve kararı
Kurul tarafından talep edilen teknik düzenlemeler ilgili aşamaya geri beslenir.
06
E-YİDEP aktarımı ve teknik devir
Güncel sistem alanlarına eşleştirme; yetkilendirme ve erişim koşulları çerçevesinde veri girişi desteği; dosya teslimi ve personel eğitimi.
Çıktı: Aktarım paketi ve kurumsal devirUYGULAMA DÖNEMİSorumlu kurumlarca uygulama · Belediyede izleme · İl İDKK değerlendirmesi
Sonraki yıllara ait teknik analiz ve izleme desteği ayrıca tanımlanır.
Veri temini ile teknik veri işleme birbirinden ayrılmıştır. Teknik incelemede belirlenen eksiklikler idareye iletilir; ilgili kurumdan düzeltme talebi ve yanıt takibi idarece gerçekleştirilir. Resmî karar, kayıt ve uygulama sorumlulukları yetkili idarelerde kalır.
08 / SORUMLULUK MATRİSİ
İdari ve teknik sorumlulukların dağılımı
Aşağıdaki dağılım önerilen hizmet modelidir; kanuni karar ve bildirim yetkileri ilgili kamu makamlarında kalır.
| İş | Belediye / ortak idare | Veri ve eylem sahibi kurum | Polar | Vali / İl İDKK / sekretarya |
|---|---|---|---|---|
| Kapsam, takvim ve yöntem | İdari kapsam ve kabul | Görüş ve mevcut belge | Teknik iş planı | Koordinasyon |
| Veri sözlüğü / talep listesi | Kurumlara uyarlama | Verinin erişilebilirliğini açıklama | Teknik şablon üretimi | Gerektiğinde koordinasyon |
| Resmî veri talebi ve takip | Yürütür | Yanıtlar / düzeltir | Veri eksikliği ve kalite değerlendirme listesinin hazırlanması | Kurumlar arası koordinasyon |
| Veri temini / lisans / izin | Sağlar | Yetkili paylaşımı yapar | Teknik gereksinimlerin tanımlanması | İlgili görev kapsamında destek |
| Temizleme ve ön işleme | Teslimi koordine eder | Belirsiz tanımları açıklar | İşlemlerin yürütülmesi ve belgelenmesi | — |
| Envanter, senaryo ve risk | Yerel kapsamı değerlendirir | Sektörel doğrulama/görüş | Teknik analizlerin hazırlanması | Çalışma gruplarıyla görüş |
| Eylem, bütçe ve finansman | Kurumsal mutabakatı toplar | Yetki, kaynak ve uygulanabilirliği teyit eder | Eylem taslaklarının ve hesapların hazırlanması | Nihai plan kararı |
| Kitap ve teknik ekler | İnceler / kabul sürecini yürütür | Görüş verir | Metin ve eklerin hazırlanması; revizyonların işlenmesi | Kurul değerlendirmesi |
| Kurula sunum ve eylem bildirimi | Taslağı ve nihai planı sunar | Bildirilmiş eylemi üstlenir | Teknik sunum dosyasının hazırlanması | Kurul karar alır; vali bildirir |
| E-YİDEP ve İklim Portal | Resmî kayıt ve yayımdan sorumlu | Gerektiğinde veri girişi | Yetki kapsamında aktarım/giriş desteği | Sekretarya yıllık değerlendirmeyi girer |
| Uygulama ve yıllık izleme | Kendi eylemleri ve il izlemesi | Kendi eylemleri ve kanıt kayıtları | Ayrı hizmet kapsamı varsa teknik destek | Yıllık değerlendirme ve yönlendirme |
Resmî yazışma, kurumdan veri temini ve yanıt takibi ilgili idarenin görev alanındadır. Teknik toplantı içeriği, analiz açıklamaları ve teslim edilen verilerin incelenmesi danışmanlık hizmeti kapsamındadır.
09 / AKADEMİK KADRO VE HİZMET KAPSAMI
Bilimsel yetkinlik, kurumsal uygulanabilirlik
Polar Meteorolojik Danışmanlık ve Mühendislik A.Ş. tarafından sunulan YİDEP hizmetleri; alanında uzman akademisyen kadrosuyla, bilimsel yöntemler ve disiplinler arası değerlendirme esas alınarak yürütülecektir.
Yöntem ve teknik koordinasyon
Kapsamın, analiz sınırlarının ve yöntemlerin tanımlanması; ulusal çerçeveyle uyumun ve teknik çıktıların bütünlüğünün sağlanması.
Veri işleme ve kalite kontrolü
Teslim edilen veri paketlerinin sınıflandırılması, standartlaştırılması, kontrol edilmesi ve hesaplanabilir/mekânsal analiz yapılabilir biçime dönüştürülmesi.
Envanter ve azaltım analizleri
Sektörel sera gazı hesapları, faktör ve belirsizlik kayıtları, referans/eylem senaryoları ve azaltım hedef seçeneklerinin hazırlanması.
İklim ve sektörel risk analizleri
Geçmiş ve gelecek iklim göstergeleri, maruziyet, kırılganlık, uyum kapasitesi ve öncelikli risklerin değerlendirilmesi; CBS ürünlerinin hazırlanması.
Eylem ve plan dokümantasyonu
Kurum görüşleriyle geliştirilen eylem kartlarının, izleme matrisinin, YİDEP kitabının ve teknik eklerin hazırlanması; görüşlere bağlı revizyonların işlenmesi.
Aktarım, eğitim ve devir
E-YİDEP alan eşleştirmesi ve yetkili veri girişi desteğinin sağlanması; hesap/veri dosyalarının devri ve idare personeline kullanım eğitimi verilmesi.
Teknik çıktılar, ilgili uzmanlık alanlarında incelenerek teslim edilecektir. Her hesap ve harita için veri kaynağı, yöntem, varsayım, belirsizlik ve sürüm bilgisi kayıt altına alınacaktır.
10 / TEKNİK ÜRETİMİN AYRINTISI
Azaltım ve uyum analizlerinin teknik kapsamı
Yöntemler veri kalitesi ve karar ölçeğine göre seçilir. Aşağıdaki teknik düzen, nihai kılavuz eşleştirmesinden sonra çalışma planına dönüştürülür.
Sera gazı envanteri ve senaryolar
- Sınır: İl coğrafyası, hesap yılı, sektörler ve kapsam tanımlanır; belediye faaliyetlerinin alt toplamı il toplamından ayrıştırılır.
- Girdi: Yakıt, elektrik, ulaşım, atık/atıksu, tarım ve arazi verileri uygun hesap kategorilerine eşlenir.
- Hesap: Kaynağa uygun emisyon faktörleri ve sektörel hesap yöntemleri uygulanır. Gazlar, seçilen küresel ısınma potansiyeli (GWP) setiyle CO₂ eşdeğerine dönüştürülür. Yıl ve yöntemle uyumlu ulusal elektrik faktörleri değerlendirilir. [6]
- Kontrol: Kaynak yılı, birim dönüşümü, sınır dışı akış, elektrik üretimi/tüketimi ve çifte sayım gözden geçirilir. Tahminler açıkça işaretlenir.
- Senaryo: Referans gelişim ve eylem senaryoları aynı varsayımlar üzerinden karşılaştırılır. Etkileşen eylemlerin azaltımları iki kez sayılmaz.
- Teslim: Sektörel sonuçlar, faktör listesi, hesap dosyası, eksik/belirsizlik tablosu ve hedef seçenekleri.
GPC ve IPCC yöntemleri, ulusal teknik kılavuzla uyumlu kapsamda değerlendirilir. [4] [5]
İklim, maruziyet ve kırılganlık
- Geçmiş: Veri yeterliliğine göre normaller, mevsimsellik, eğilimler, aşırı sıcaklık, şiddetli yağış, kurak dönem ve sektör göstergeleri.
- Gelecek: Teslim edilen uygun model/senaryolarda değişim sinyali, referans/gelecek dönemler ve model yayılımı.
- Yerel değerlendirme: Gözlem karşılaştırması, topografya ve temsil gücü; gerekliyse gerekçelendirilmiş yanlılık düzeltmesi.
- Risk: Tehlike, maruziyet, hassasiyet ve uyum kapasitesi birlikte değerlendirilir; kurum olay kayıtlarıyla kontrol edilir.
- Öncelik: Nüfus, kritik hizmet, olası kayıp ve müdahale kapasitesine göre şeffaf, gerekçeli sıralama.
- Teslim: İklim atlası, sektör/alan risk profilleri, belirsizlik açıklamaları ve uyum eylemleri.
Harita ayrıntısı veri çözünürlüğüyle sınırlıdır. Yeniden örnekleme tek başına yeni yerel iklim bilgisi üretmez.
İklim tehlikesi+Maruz kalan nüfus / varlık+Kırılganlık ve kapasite→Risk değerlendirmesi
Kavramsal ilişki; evrensel sayısal toplama formülü değildir.
Örneğin şiddetli yağış göstergesi, tek başına taşkın su derinliğini göstermez. Uydu yüzey sıcaklığı, hava sıcaklığıyla aynı değişken değildir. YİDEP düzeyindeki öncelik haritası ayrıntılı mühendislik tasarımının yerine kullanılmaz.
11 / YEREL UYUM
Sektörel uyum ve hizmet sürekliliği
Sektörler, ilin faaliyet yapısı ve iklim tehlikelerine göre değerlendirilir. Aşağıdaki başlıklar genel analiz ve eylem geliştirme çerçevesidir; yerel risk düzeyleri çalışma sonucunda belirlenir.
| Sektör / hizmet | İklim ve etki sorusu | Örnek eylem yönü | Takip edilebilir gösterge |
|---|---|---|---|
| Kent ve sağlık | Sıcak dönemlerde hangi alan ve gruplar daha fazla etkileniyor? | Gölgeleme, serin alan erişimi, sıcaklık iletişimi ve hassas gruplara destek. | Erişimi iyileştirilen nüfus; gölgelenen alan; uygulanan iletişim protokolü. |
| Su ve atıksu | Kuraklık, aşırı yağış ve kesintiler hangi sistemleri etkiliyor? | Su kaybı azaltımı, kuraklık hazırlığı, kritik tesis dayanıklılığı. | Su kayıp oranı; hizmet kesinti süresi; risk incelemesi tamamlanan tesis. |
| Ulaşım ve enerji | Hangi koridor ve tesislerde hizmet sürekliliği kırılgan? | Kritik nokta bakımı, alternatif erişim ve süreklilik planı. | İncelenen kritik nokta; kapanma/kesinti süresi; hazır süreklilik planı. |
| Tarım ve kırsal alan | Don, sıcaklık ve su açığı hangi üretimi etkiliyor? | Sulama yönetimi, ürün planlaması ve iklim bilgilendirmesi. | Ulaşılan üretici/alan; su verimliliği göstergesi; uygulama kaydı. |
| Kıyı ve ekosistem | Kıyı taşkını, deniz seviyesi ve habitat baskısı nerede birleşiyor? | Kritik kıyı tesis etüdü, doğal tampon alan ve sulak alan korunması. | Etüt edilen tesis; koruma/iyileştirme alanı; izlenen habitat. |
| Sanayi ve turizm | Su, sıcaklık ve altyapı bağımlılığı faaliyetleri nasıl etkiliyor? | İş sürekliliği, kaynak verimliliği, hizmet sezonuna uygun uyum. | Plan hazırlayan tesis; doğrulanan tasarruf; kesinti kaydı. |
Sorumlu kurum, yetki ve uygulanabilirlik görüşü alınmadan kesinleştirilmez. Aynı risk için yapısal yatırım, işletme değişikliği ve doğa temelli çözüm birlikte değerlendirilebilir.
12 / EYLEM KARTI VE İZLEME YAPISI
Eylemlerin kurumsal uygulamaya dönüştürülmesi
Azaltım ve uyum eylemleri; teknik gerekçe, yetkili kurum görüşü, kaynak gereksinimi ve ölçülebilir izleme düzeniyle birlikte hazırlanacaktır.
STANDART EYLEM KARTI
Teknik bulgudan sorumluluk ve izleme kaydına
Alanlar, geçerli teknik kılavuz ve ilgili kurum görüşleri doğrultusunda kesinleştirilecektir.
| Kart alanı | İçerik ve kontrol ölçütü |
|---|---|
| Eylem kodu, başlık ve amaç | Azaltım/uyum bağlantısı ve ulaşılması hedeflenen sonuç. |
| Gerekçe ve uygulama alanı | Envanter veya risk bulgusu; coğrafi alan, tesis veya hizmet tanımı. |
| Sorumlu ve ilgili kurumlar | Ana sorumlu kurum, destek birimleri ve yetki/sorumluluk ilişkisi. |
| Faaliyet ve ön koşullar | Uygulama adımları; gerekli veri, etüt, izin, karar ve teknik kapasite. |
| Uygulama dönemi | Başlangıç ve bitiş; ara kilometre taşları ve diğer eylemlerle bağımlılıklar. |
| Bütçe ve olası finansman | Fiyat yılı, tahmin yöntemi, yatırım/işletme gereksinimi ve olası kaynaklar. |
| İzleme göstergesi | Gösterge tanımı, birim, başlangıç değeri, hedef ve ölçüm sıklığı. |
| Doğrulama kaydı | Gerçekleşmenin hangi belge, ölçüm veya idari kayıtla doğrulanacağı. |
| Uygulama riski ve sosyal boyut | Bütçe, izin, kapasite ve veri riskleri; hassas gruplar ve adil geçiş etkileri. |
Beklenen etkiEmisyon ve iklim riski üzerindeki katkı
ÖncelikAciliyet, kritik hizmet ve hassas gruplar
UygulanabilirlikYetki, kapasite, veri ve izinler
Kaynak gereksinimiBütçe ve finansmana erişim
Sorumlu kurum, dönem, izleme göstergesi, bütçe ve olası finansman Yönetmelik md. 6/ç kapsamındadır. Kod, ön koşul ve doğrulama kaydı gibi tamamlayıcı alanlar önerilen uygulama düzenidir. Finansman eşleştirmesi, kaynak tahsis veya destek onayı niteliğinde değildir. Md. 6/ç ↗
13 / ORTAK YÖNTEM VE KALİTE ÇERÇEVESİ
Tüm iller için tutarlı, yerel koşullara duyarlı yöntem
Çalışma kapsamı ulusal mevzuat ve teknik kılavuzla belirlenir. İl bazındaki sektör, tehlike ve veri farklılıkları aynı kalite kontrol düzeni içerisinde değerlendirilir.
| Kontrol alanı | Uygulanacak yaklaşım | Dayanak / yöntem kaynağı |
|---|---|---|
| Yasal ve teknik kapsam | İl sınırı, idari model, katılım, karar ve kayıt süreçlerinin mevzuatla eşleştirilmesi. | Yönetmelik md. 5–14; İklim Kanunu md. 7. [1] [2] |
| Ulusal planlarla ilişki | İlgili ulusal azaltım ve uyum planlarının hedef ve eylemleriyle tutarlılık kontrolü; il ölçeğine uygun karşılıkların belirlenmesi. | Yönetmelik md. 5/2; ulusal strateji ve eylem planları. [3] |
| Envanter sınırı ve yöntem | Hesap yılı, sektör kapsamı, gazlar, GWP seti ve faaliyet verilerinin açık tanımı; seçilen yöntemin gerekçelendirilmesi. | Geçerli teknik kılavuz; uygun olduğu ölçüde GPC ve IPCC yöntemleri. [4] [5] |
| Faktör ve birim kontrolü | Hesap yılı ve yöntemle uyumlu emisyon faktörü seçimi; üretim, tüketim ve kaçınılan emisyon amaçlarının ayrıştırılması. | Ulusal faktör kaynakları ve ilgili yöntem dokümantasyonu. [6] |
| Veri izlenebilirliği | Kaynak dosyanın korunması, işlem kaydı, birim dönüşümü ve sürüm takibi; boş kayıtların sıfır olarak değerlendirilmemesi. | Teknik kalite güvence yaklaşımı; IPCC genel rehberliği. [5] |
| İklim ve risk tutarlılığı | Referans/gelecek dönem, senaryo ve model seçiminin açıklanması; tehlike ile riskin ayrıştırılması; ölçek ve belirsizliklerin belirtilmesi. | Yönetmelik md. 4–6; ulusal uyum çerçevesi. [1] [3] |
| Eylem ve uygulama bağı | Kurum yetkisi, uygulama dönemi, bütçe, olası finansman ve izleme göstergesinin birlikte tanımlanması. | Yönetmelik md. 6/ç ve 14. [1] |
| Teslim ve sistem uyumu | Kitap, hesap dosyaları, haritalar ve sistem alanlarının aynı nihai sürüm üzerinden kontrolü. | Yönetmelik md. 7, 12–13; güncel teknik kılavuz ve sistem şeması. [1] |
Teknik kılavuzun kamuya açık nihai sürümü ve E-YİDEP alan şeması bu incelemede doğrulanamamıştır. Proje başlangıcında idareye iletilmiş güncel belgeler ve Başkanlığın yayımladığı usuller temin edilerek yöntem ve teslim yapısı bunlara göre kesinleştirilecektir.
14 / TESLİM PAKETİ
Plan, teknik ekler ve kurumsal devir paketi
Her teslimin içeriği ve kabul kontrolü başlangıçta tanımlanır. Dosyalar idarenin sonraki güncellemelerde kullanabileceği düzenle teslim edilir.
| Teslim | İçerik / format önerisi | Kabul kontrolü |
|---|---|---|
| 01 · Başlangıç ve yöntem raporu | Kapsam, kurum matrisi, iş takvimi, veri sözlüğü, kılavuz eşleştirme tablosu. | İdari model, yıl, sınır ve teslimler mutabık. |
| 02 · Düzenlenmiş veri paketi | Özgün kaynak referansları, temiz veri tabloları, metaveri ve eksik listesi. | Birim, dönem, coğrafya, sürüm ve işlem kayıtları izlenebilir. |
| 03 · Envanter ve azaltım | Hesap tabloları, faktör listesi, senaryo varsayımları ve teknik rapor. | Toplamlar yeniden üretilebilir; çifte sayım kontrolü ve belirsizlik kaydı var. |
| 04 · İklim ve risk atlası | Haritalar, gösterge tabloları, sektör profilleri; CBS katmanları ve metaveri. | Koordinat, lejant, kaynak, dönem, çözünürlük ve sınırlılıklar belirtilmiş. |
| 05 · Eylem ve izleme matrisi | Eylem kartları; sorumlu, takvim, gösterge, bütçe, finansman ve kanıt kaynağı. | Eksik kurumsal görüşler görünür; tanımsız gösterge ve sahipsiz eylem izlenir. |
| 06 · YİDEP kitabı | Düzenlenebilir ana metin ve PDF; yönetici özeti, yöntemler, bulgular, eylemler, ekler. | Tablo/şekil/metin uyumu; kaynakça ve sürüm kontrolü. |
| 07 · Karar ve görüş destek dosyası | Görüş-cevap tablosu, revizyon kaydı, teknik sunum ve nihai sürüm listesi. | Kurum görüşü–değişiklik ilişkisi ve karar sürümü belirli. |
| 08 · E-YİDEP aktarım ve devir | Alan eşleştirmeleri, sistemin kabul ettiği dosyalar, giriş kontrol listesi ve eğitim. | Kitap, hesap ve sistem alanları tutarlı; yetkili idare son kontrolü yapmış. |
Önerilen YİDEP kitabı içindekiler
- Yönetici özeti ve öncelikler
- Amaç, kapsam ve mevzuat
- İlin coğrafi, ekolojik, demografik, sosyal, kültürel ve ekonomik profili
- Kurumsal yapı, katılım ve mevcut planlarla ilişki
- Veriler, yöntemler ve kalite güvencesi
- İl sera gazı envanteri ve yutak değerlendirmesi
- Azaltım senaryoları ve hedefler
- Geçmiş iklim, gelecek değişimler ve belirsizlik
- Sektörel risk, kırılganlık ve kayıp/zarar değerlendirmesi
- Azaltım eylemleri
- Uyum eylemleri ve adil geçiş
- Uygulama, bütçe ve finansman
- İzleme, değerlendirme ve güncelleme
- Teknik ekler, eylem kartları ve görüş kayıtları
Önerilen bölüm yapısı, geçerli teknik kılavuz ve idarenin dokümantasyon gereklilikleriyle eşleştirilerek kesinleştirilecektir.
15 / E-YİDEP VE TEKNİK DEVİR
E-YİDEP aktarımı ve kayıt desteği
Teknik veri girişi ve aktarım hizmeti, yetkili idarenin görevlendirmesi ve sistemin tanıdığı erişim koşulları çerçevesinde yürütülecektir.
Alan eşleştirme
Nihai planın hedef, eylem, kurum, gösterge ve envanter alanları sistemin güncel şemasıyla eşleştirilir.
Dosya hazırlığı
Tablo ve ekler izin verilen biçime dönüştürülür. Birim, yıl, eylem kodu ve toplam tutarlılığı kontrol edilir.
Yetkili teknik giriş
Sistem danışman erişimine izin veriyorsa idarenin tanımladığı yetkiyle giriş yapılır. Aksi durumda yetkili personele hazır paket ve eşlikli giriş desteği verilir.
Son kontrol ve devir
Resmî kayıt/yayım idarece kontrol edilir. Girilen sürüm ile nihai plan eşleştirilir; eğitim ve kullanım açıklamaları teslim edilir.
E-YİDEP’e otomatik API entegrasyonu veya koşulsuz danışman hesabı varsayılmaz. Platform erişimi bulunmazsa aktarım paketi teslim edilir; fiilî girişin erişim açıldıktan sonraki takvimi sözleşmede tanımlanır. Yasal kayıt/yayım sorumluluğu belediyede kalır. Md. 7, 9, 12–13 ↗
16 / TAKVİM VE İZLEME
Hazırlık takvimi ve yıllık izleme yükümlülükleri
Mevzuat takvimi, proje sözleşmesinin üretim takvimiyle birlikte yönetilir.
Taslak, genel usulde sunumdan itibaren bir ay içinde karara bağlanır; revizyon için aynı yılın 31 Aralık tarihine kadar süre uzatılabilir. İlk plan için Bakanlığın bir yıla kadar uzatma yetkisi vardır; uzatma yapılmış kabul edilmemiştir. Md. 7 ve geçici md. 1 ↗
| Uygulama dönemindeki yıllık iş | İlgili veri yılı | Son tarih / görev |
|---|---|---|
| İklim risk değerlendirmesi verileri | Bir önceki yıl (t−1) | 30 Haziran; büyükşehir/il belediyesi toplar, girer veya girilmesini sağlar. |
| İl sera gazı envanteri | İki önceki yıl (t−2) | 30 Haziran; büyükşehir/il belediyesi hazırlar ve girer. |
| Eylemlerin gerçekleşme ve izleme sonuçları | Bir önceki yıl (t−1) | 30 Haziran; büyükşehir/il belediyesi izleme sonuçlarını girer. |
| İl İDKK değerlendirme raporu | Kurulun yıllık değerlendirmesi | 31 Ekim; sekretarya hazırlar, E-YİDEP’e girer ve İklim Portal’a yükler. |
Risk verisi ve envanter için veri üreten kurumların gerekçeli talebine bağlı süre uzatımı hükmü vardır. Bu esneklik, eylem izlemesi için kendiliğinden varsayılmaz. Örnek: 2029 yıllık döngüsünde risk/gerçekleşme girdileri 2028’e, envanter 2027’ye aittir. Md. 8, 10/9.
Önerilen sekiz aylık teknik üretim programı
Verilerin zamanında teslim edildiği varsayımıyla önerilen program; kanuni süre veya bağlayıcı hizmet taahhüdü değildir.
İş paketiA1A2A3A4A5A6A7A8
Kapsam / yöntem
İdarenin veri temini
Ön işleme / kalite
Envanter / iklim / risk
Eylem / kurum görüşü
Kitap / teknik ekler
Revizyon / karar desteği
Aktarım / eğitim
Veri teslimi, kurum görüşü, kurul takvimi veya sistem erişimindeki gecikmenin ilgili kilometre taşına etkisi kayda alınır. Kurulun karar süresi danışmanın tek taraflı taahhüdü olarak yazılmaz.
17 / HİZMET SINIRLARI
Hizmet kapsamı ve idari ön koşullar
Belediyeye sunulacak teknik şartname ve sözleşme, bu kapsamı teslimler ve kabul ölçütleriyle somutlaştırmalıdır.
| Temel teknik hizmet | İdarenin sağlayacağı girdiler / işlemler | Ayrıca tanımlanacak işler |
|---|---|---|
| Veri şablonu, ön işleme, kalite kontrolü | Kurum yazışmaları, takip, veri/lisans temini ve kullanım izinleri | Yeni ölçüm ağı, saha veri toplama, ücretli veri satın alımı. |
| Envanter, iklim, risk ve eylem analizleri | Kurum verileri, onaylı planlar, olay kayıtları, yerel görüşler | Ayrıntılı hidrolik/kanalizasyon/kıyı tasarımı; özel saha etütleri. |
| Mevcut uygun projeksiyonların analizi | Tanımlanan gözlem, yeniden analiz, uydu ve model paketlerinin teslimi | Yeni yüksek çözünürlüklü dinamik iklim simülasyonu veya kapsamlı WRF çalışması. |
| Teknik çalıştay içeriği ve görüşlerin işlenmesi | Davet, katılım, salon/lojistik ve resmî görüş süreci | Ek toplantı, kapsam dışı kurum ziyareti ve ilave revizyon turu. |
| YİDEP kitabı, ekler, aktarım desteği ve eğitim | Yetkili sistem erişimi, kurumsal kontrol, resmî sunum ve yayım | Özel web platformu, bağımsız doğrulama, basım ve dağıtım. |
| Güncelleme şablonları ve kullanım açıklamaları | Eylem uygulaması, yıllık veri ve gerçekleşme kayıtları | Çok yıllı teknik izleme, sonraki envanterler ve beş yıllık yeni plan. |
Sözleşmede analiz yılı/sayısı, senaryolar, coğrafi ayrıntı, toplantı ve revizyon sayısı, teslim biçimleri, veri kabul koşulları ve sonradan gelen verinin etkisi belirtilir. İl geneli plan, tüm ilçeler için ayrı ayrıntılı envanter veya mühendislik projesi anlamına gelmez.
18 / BAŞLANGIÇ KONTROLÜ
Başlangıç hazırlıklarının değerlendirilmesi
Başlangıç toplantısında kurumsal hazırlık durumunun değerlendirilmesi için kullanılabilir. İşaretlemeler açık oturum süresince tutulur; sonuçlar CSV biçiminde indirilebilir.
0 / 10başlangıç maddesi tamamlandı
POLAR METEOROLOJİ · BEYOND WEATHERYerel iklim planlamasında
Yerel iklim planlamasında
akademik ve teknik uzmanlık.
YİDEP hazırlama süreci; alanında uzman akademisyen kadrosu, izlenebilir analizler ve kurumsal uygulanabilirliği esas alan eylem tasarımıyla desteklenecektir.
Kurumsal bilgi ve iletişim ↗19 / ULUSAL VE ORTAK TEKNİK KAYNAKLAR
Mevzuat ve yöntem dayanakları
Kaynak ve içerik kontrol tarihi: 25 Ekim 2026. Yasal yükümlülükler, teknik yöntem önerileri ve sözleşmeyle belirlenecek hizmet ayrıntıları ayrı değerlendirilmiştir.
YİDEP Yönetmeliği · 04.08.2026 / 33330 ↗
Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ile İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları Hakkında Yönetmelik. Hazırlık, kurumsal görev, karar, kayıt ve izleme hükümleri; md. 5–14 ve geçici md. 1.
Adalet Bakanlığı UYAP mevzuat kaydı ↗7552 sayılı İklim Kanunu ↗
Türkiye Büyük Millet Meclisi resmî kanun metni. Yerel planlama ve veri paylaşımı çerçevesi: md. 7; ilk plan hazırlama süresi: geçici md. 2/2.
Ulusal iklim stratejileri ve eylem planları ↗
İklim Değişikliği Başkanlığı: İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı ile İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi ve Eylem Planı, 2024–2030. İl planlarının ulusal politika çerçevesiyle ilişkilendirilmesi için.
GHG Protocol for Cities / GPC ↗
Kent ölçeğinde sera gazı envanteri için ortak teknik yöntem kaynağı. Uygulama kapsamı ulusal teknik kılavuzla uyumlu biçimde belirlenir.
IPCC sera gazı envanter rehberleri ↗
2006 IPCC rehberlerini tamamlayan 2019 Refinement; sektörel hesap, belirsizlik ve kalite güvence yöntemleri. Ulusal YİDEP kapsamını kendiliğinden belirlemez.
Türkiye elektrik üretimi ve tüketim noktası emisyon faktörleri ↗
T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. Hesap yılı, bağlantı noktası ve seçilen envanter yöntemiyle uyumlu faktörün belirlenmesi için ulusal kaynak.
İklim Değişikliği Başkanlığı — güncel düzenleme ve duyurular ↗
Teknik kılavuz, uygulama talimatları ve sistem duyuruları için yetkili kurum. YİDEP teknik kılavuzu ve E-YİDEP alan yapısı proje başlangıcında güncel sürümleriyle teyit edilecektir.
Kullanım bilgisi: Tek HTML dosyası tarayıcıda çevrim dışı görüntülenebilir. Kaynak bağlantıları internet erişimi gerektirir. Veri matrisi ve başlangıç kontrol listesi CSV biçiminde indirilebilir; yazdırma görünümüyle PDF kaydı alınabilir. Bu belge, hizmet kapsamını ve kurumsal iş bölümünü açıklayan bir sunumdur; onaylanmış bir il eylem planı veya resmî teknik kılavuz niteliğinde değildir.
YİDEP ve belediye iklim danışmanlığı hakkında sorular
YİDEP hazırlama hizmeti hangi çalışmaları kapsar?
Veri koordinasyonu, sera gazı envanteri, iklim risk ve kırılganlık analizi, azaltım ve uyum eylemleri, izleme göstergeleri ve raporlamayı birlikte kapsayabilir. İdarenin mevcut çalışmaları incelenerek ihtiyaç duyulan iş paketleri ve teslimler teklif aşamasında belirlenir.
YİDEP danışmanlığı için belediyeden hangi veriler istenir?
Enerji tüketimleri, ulaşım, atık ve atık su kayıtları, nüfus, arazi kullanımı, altyapı katmanları, afet ve hizmet kesintisi kayıtları ile mevcut planlar başlangıç girdileridir. Ayrıntılı veri talep matrisini bu rehberde inceleyebilir ve CSV olarak indirebilirsiniz.
YİDEP hazırlama ne kadar sürer?
Süre; coğrafi kapsam, veri erişimi, analiz ayrıntısı ve kurum görüş takvimine bağlıdır. Rehberdeki sekiz aylık program örnek bir teknik iş planıdır. Belediyeniz için takvim, veri durumunun ve teslim kapsamının değerlendirilmesinden sonra belirlenir.
YİDEP danışmanlık ücreti nasıl belirlenir?
İl veya ilçe kapsamı, veri boşlukları, envanter sektörleri, harita ve model ayrıntısı, çalıştaylar, raporlama ve aktarım ihtiyaçları birlikte değerlendirilir. Karşılaştırılabilir bir teklif için iş paketlerini, teslim formatlarını ve kurum sorumluluklarını açıkça tanımlarız.
SECAP ile YİDEP aynı plan mıdır?
Azaltım ve uyum gibi ortak bileşenleri bulunur; ancak kapsamları ve raporlama süreçleri aynı değildir. Mevcut SECAP verileri uygunluk kontrolünden sonra YİDEP çalışmasına girdi sağlayabilir. Hangi analizlerin güncelleneceği başlangıç değerlendirmesinde belirlenir.
Belediye karbon ayak izi ile kent sera gazı envanteri arasındaki fark nedir?
Kurumsal çalışma belediyenin kendi binaları, araçları ve belirlenen faaliyet sınırına odaklanır. Kent ölçekli envanter ise belirlenen coğrafi sınırdaki ilgili sektörleri kapsar. Veri talebi, hesap sınırları ve rapor formatı bu ayrıma göre tasarlanır.
İklim risk analizi hangi ölçekte hazırlanır?
Çalışma amacı ile iklim, nüfus ve altyapı verilerinin çözünürlüğüne göre il, ilçe, havza veya mahalle ölçeğinde değerlendirme tasarlanır. Her çıktı için kullanılabilecek ölçek ve belirsizlikler açıklanır; mevcut verinin desteklemediği ayrıntı kesin sonuç olarak sunulmaz.
E-YİDEP aktarımı ve belediye ekibinin eğitimi dahil mi?
Verilerin aktarım için düzenlenmesi, teknik eklerin hazırlanması ve ekip eğitimi hizmet kapsamına dahil edilebilir. Sistem erişimi ve yetkilendirme idare tarafından sağlanır; resmî onay ve kabul işlemleri ilgili kurumların sorumluluğundadır.
BELEDİYENİZ İÇİN TEKNİK KAPSAM OLUŞTURALIM
YİDEP, SECAP ve sera gazı envanteri için teklif talep edin
Belediye veya idarenizin adını, çalışma bölgesini, mevcut SECAP / YUSEP / YİDEP belgelerini ve hedeflediğiniz teslim tarihini paylaşın. Veri durumu, ihtiyaç duyulan analizler ve kurumsal takvim üzerinden çalışma kapsamını birlikte netleştirelim.
Polar Meteoroloji · info@polarmeteoroloji.com · Türkiye genelinde belediyeler ve ilgili idareler için teknik danışmanlık.