Türkiye Havalimanlarında Konvektif Hava Koşulları: Trabzon, Adana ve Malatya Örneği

2026 yılında Acta Geophysica dergisinde yayımlanan "Characterization of convective weather and atmospheric environments over Turkish airports" başlıklı çalışmada; Trabzon, Adana Şakirpaşa ve Malatya Havalimanlarında 2019–2023 yılları arasında gerçekleşen TS (Gök gürültülü fırtına) ve TSRA (Yağmurlu gök gürültülü fırtına) olaylarının atmosferik ortamları incelenmiştir.

Çalışma Mustafa Yasin Erdoğan, Veli Yavuz ve Yiğitalp Kara tarafından gerçekleştirilmiştir.

Araştırmanın Amacı

Araştırmada temel olarak şu soru ele alınmıştır:

Farklı coğrafi koşullara sahip Türkiye havalimanlarında gök gürültülü fırtınaların oluştuğu atmosferik ortamlar nasıl farklılaşıyor?

Bunun için yalnızca fırtına sayıları değerlendirilmemiş; olayların gerçekleştiği atmosferin termodinamik ve kinematik yapısı da incelenmiştir. Araştırmada iki temel olay kategorisi ele alınmıştır:

• TS — Thunderstorm: Gök gürültülü fırtına
• TSRA — Thunderstorm with Rain: Yağmurlu gök gürültülü fırtına

Çalışmada TSRA olaylarının üç havalimanında da baskın fırtına tipi olduğu belirlenmiştir.

Nasıl Çalıştık?

Araştırmada iki farklı veri kaynağı bir araya getirilmiştir:

Havacılık Gözlemleri

Havalimanlarındaki yüzey koşulları ve konvektif olayların belirlenmesinde havacılık raporları (METAR/SPECI) kullanılmıştır.

ERA5 Atmosferik Profilleri

Fırtınaların meydana geldiği atmosferin dikey yapısının incelenmesinde ERA5 reanalysis verilerinden yararlanılmıştır. Her konvektif olay için toplam 21 termodinamik ve kinematik parametre hesaplanmıştır.

Kaç Konvektif Olay İncelendi?

2019–2023 döneminde;

Her üç havalimanında da gök gürültülü fırtınalar görülmesine rağmen olayların mevsimselliği, atmosferik yapısı ve süreleri birbirinden tamamen farklıdır.

Trabzon: Denizel ve Nemli Konvektif Ortam

Trabzon Havalimanı araştırmada en yüksek ortalama CAPE (Convective Available Potential Energy) değerine sahip istasyon olmuştur: CAPE: 1002 J/kg.

Aynı zamanda ortalama LCL: 673 m ile üç istasyon arasında en düşük kaldırılmış yoğunlaşma seviyesine sahiptir. Çalışmada bu özellikler Karadeniz'in denizel etkisiyle ilişkilendirilmiştir.

Trabzon'da konvektif olayların en aktif ayı Haziran, en aktif yılı ise 2019 olarak belirlenmiştir. Bu durum, denizel nem kaynağının Trabzon'daki konvektif ortam üzerinde ne kadar önemli bir rol oynadığını göstermektedir.

Adana: Uzun Süreli Konvektif Olaylar

Adana Şakirpaşa Havalimanı'nda gök gürültülü fırtınaların en yüksek aylık frekansı Nisan ayında görülmüştür. En yüksek yıllık olay sayısı ise 2023 yılında kaydedilmiştir.

Adana'nın özellikle dikkat çekici özelliği konvektif olayların süresidir. Araştırmada yaklaşık 15 saate ulaşan en uzun fırtına süreleri Adana'da görülmüştür. Bu özellik Akdeniz'den sağlanan nem desteği ve uzun kara içi nem taşınımı ile ilişkilendirilmiştir.

Malatya: Karasal Atmosferin Etkisi

Malatya'da konvektif olaylar özellikle Mayıs–Haziran döneminde yoğunlaşmıştır. En aktif yıl 2023 olarak belirlenmiştir.

Malatya, üç havalimanı arasında CAPE: 362 J/kg ile en düşük ortalama CAPE değerine sahip olmasına rağmen daha yüksek lapse rate değerleri göstermiştir. Araştırmada Malatya'daki fırtınaların daha kısa süreli olması, sınır tabakası neminin daha sınırlı olması ve karasal atmosferik koşullar ile ilişkilendirilmiştir.

Üç Havalimanı, Üç Farklı Konvektif Kimlik

Aynı "gök gürültülü fırtına" olayı Türkiye'nin farklı havalimanlarında farklı atmosferik mekanizmalar altında gelişebilmektedir.

• Trabzon (Denizel Etki): Yüksek CAPE, düşük LCL, yoğun Karadeniz nem desteği.
• Adana (Akdeniz Etkisi): Orta düzey kararsızlık, güçlü nem desteği, daha uzun süreli fırtınalar.
• Malatya (Karasal Etki): Daha yüksek lapse rate, daha düşük CAPE, sınırlı sınır tabakası nemi, daha kısa süreli konveksiyon.

Çalışmada bu farklılıklar havalimanları için tanımlanan "convective identities" (konvektif kimlikler) kavramıyla ifade edilmiştir.

Araştırmadan Öne Çıkanlar

Havacılık Açısından Neden Önemli?

Meteorolojik risk yalnızca "Bugün gök gürültülü fırtına var mı?" sorusundan ibaret değildir. Havalimanının bulunduğu coğrafi ortam; fırtınaların hangi dönemlerde daha sık geliştiğini, atmosferik kararsızlığın karakterini, nem kaynağını, olay sürelerini ve konvektif ortamın termodinamik yapısını değiştirebilir.

Dolayısıyla havacılık meteorolojisinde lokasyona özgü klimatolojik bilgi ile operasyonel tahminlerin birlikte değerlendirilmesi önemli bir yaklaşım sunmaktadır. Araştırmanın tanımladığı havalimanına özgü "konvektif kimlikler", fırtına tahminlerinin geliştirilmesi ve havacılıkla ilişkili meteorolojik risklerin azaltılması için bilimsel bir çerçeve sağlamaktadır.